.ath8

Κυρίες και κύριοι καλημέρα,

Χαιρετίζω κι εγώ με τη σειρά μου αυτή την ωραία προσπάθεια του “ourboys” και πρέπει να πω ότι μετά από 15 χρόνια στο χώρο του παιδικού ποδοσφαίρου, τόσο σε ακαδημαϊκό επίπεδο, όσο και σαν προπονητής παιδιών μέσα στο γήπεδο, είναι η πρώτη φορά που απευθύνομαι σε ανθρώπους που τους ενώνει πραγματικά το μεράκι κι η ανιδιοτελής αγάπη, όσο κι η άοκνη προσπάθεια για το παιδικό ποδόσφαιρο.P9257686_640x480

Η δική μου εισήγηση αφορά στο ρόλο του προπονητή των μικρών παιδιών και στην επιστημονική παρακολούθηση κι υποστήριξη των παιδιών αυτών. Καταρχήν, για να δηλώσει κάποιος πως είναι προπονητής (όχι για να δουλέψει) πρέπει να έχει κάποια τυπικά προσόντα. Παλιότερα ήταν η άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος που εξέδιδε η Γ.Γ.Α. κι η Ε.Π.Ο., ενώ τώρα μετά τη σύμβαση Ε.Π.Ο.-UEFA υπάρχουν οι άδειες της UEFA (UEFA B, UEFA A, UEFA Pro, UEFA Elite youth A).

Για τα τμήματα υποδομής, δεν είναι απαραίτητο, ακόμα, κάποιο δίπλωμα από την UEFA. Σε αρκετές ακαδημίες ποδοσφαίρου ζητούνται το πτυχίο και η ειδικότητα Ποδοσφαίρου ΤΕΦΑΑ.
Μπαίνοντας στην φιλοσοφία του παιδικού ποδοσφαίρου, πρέπει να επισημάνω, πως για το κάθε παιδί που έρχεται να παίξει ποδόσφαιρο η επιτυχία του-πόσο καλά μπορεί να παίξει δηλαδή, και πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει-εξαρτάται από τους παρακάτω παράγοντες, όπως φαίνεται και στο σχήμα:ath1


Ο προπονητής-παιδαγωγός στην ομάδα μπορεί να παρομοιαστεί με μια ζυγαριά, όπου στις μικρότερες ηλικίες το βάρος πέφτει περισσότερο στον παιδαγωγό, ενώ στις μεγαλύτερες στον προπονητή. Κι αυτό γιατί η κινητική απόδοση εξαρτάται τόσο από την ανάπτυξη των κινητικών ικανοτήτων κι επιδεξιοτήτων, όσο κι από την ανάπτυξη της προσωπικότητας, όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα:ath2

Το οικοδόμημα του παιδικού ποδοσφαίρου πρέπει κανονικά να στηρίζεται σε 5 κολώνες: τον αθλητή, τον προπονητή, τους γονείς, τους παράγοντες και την πολιτεία. Εδώ θα ασχοληθώ με τους τρεις πρώτους παράγοντες, που μάλλον τους αφορά και περισσότερο αφού εμπλέκονται άμεσα, ενώ οι παράγοντες ασχολούνται και δεν ασχολούνται και με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται αυτοί το παιδικό ποδόσφαιρο, η πολιτεία δε μάλλον είναι παντελώς απούσα, ιδιαίτερα στους σημερινούς δύσκολους καιρούς.

Η προσωπικότητα του αθλητή, λοιπόν, συντίθεται από τις παρακάτω τέσσερις βασικές λειτουργίες:ath3

Αν λείπει κάποια από τις τέσσερις αυτές λειτουργίες, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για αθλητή που μπορεί να φτάσει σε κάποιο υψηλό επίπεδο.

Αντίστοιχα, η προσωπικότητα του προπονητή πρέπει να έχει πάρα πολλά στοιχεία γιατί καλείται να επιτελέσει ένα δύσκολο κι εξαιρετικά περίπλοκο έργο. Τα βασικότερα από τα στοιχεία αυτά φαίνονται στο παρακάτω σχήμα:

Φτάνοντας στην τρίτη κολώνα του οικοδομήματος, πρέπει να επισημάνω ότι η σχέση προπονητή-γονιών πρέπει να είναι μια αμφίδρομη σχέση, όπου τα στοιχεία που δίνονται από τον προπονητή, τα εκλαμβάνουν οι γονείς οι οποίοι δίνουν τα δικά τους αντίστοιχα στοιχεία, ώστε αυτά να τα δεχθεί με τη σειρά του ο προπονητής και μέσα από αυτή την κυκλική σχέση να γίνεται το καλύτερο δυνατό για τους μικρούς αθλητές, που είναι και το ζητούμενο. Το παρακάτω σχήμα δείχνει ακριβώς αυτή την αμφίδρομη σχέση:ath4

Για να πάω τώρα σε πιο πρακτικά θέματα το παρακάτω σχήμα δείχνει το πρόγραμμα ανάπτυξης ποδοσφαίρου ανάλογα με την ηλικία και τις φάσεις ανάπτυξης των παιδιών:

ath5

Στα ερασιτεχνικά σωματεία η κατηγοριοποίηση φτάνει μέχρι και τους εφήβους, ενώ στα επαγγελματικά υπάρχουν και τμήματα νέων κι ερασιτεχνών, που περιμένουν τη δική τους ευκαιρία να παίξουν στην Α΄ ομάδα.

Έρχεται λοιπόν ένα παιδάκι οποιασδήποτε ηλικίας, 6-16 ετών, αν και το ξέρουμε καλά ότι και τα παιδιά, αλλά κι οι ομάδες συνήθως δέχονται παιδιά μικρής ηλικίας που τότε ξεκινάνε ή ψάχνουν να δουν ποιο άθλημα τους ταιριάζει ή τους αρέσει, άρα συνήθως τα παιδιά μέχρι 10 ετών έχουν πάει σε κάποιο σύλλογο. Το παρακάτω σχήμα δείχνει ακριβώς ποιες είναι οι βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν την προπονητική διαδικασία στο παιδικό ποδόσφαιρο.ath6

Καθεμιά από τις αρχές αυτές μπορεί να αναλυθεί περαιτέρω, εγώ όμως θα υπογραμμίσω τη σημασία εκτίμησης του αρχικού επιπέδου των παιδιών, γιατί πάνω εκεί θα στηριχθεί ο προπονητής να διαμορφώσει το προπονητικό του πρόγραμμα, το σχεδιασμό της προπόνησης και τον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων, καθώς και τον έλεγχο της προπονητικής διαδικασίας με διάφορες δοκιμασίες-tests, που μας δείχνουν πόσο κοντά είμαστε στους στόχους μας.

Το παρακάτω σχήμα μας δείχνει τα στάδια εκπαίδευσης στο ποδόσφαιρο, που μπορούν να απεικονιστούν σαν μια πυραμίδα, όπου στην πλατιά βάση της υπάρχουν πάρα πολλά παιδιά μικρής ηλικίας που προπονούνται για να μάθουν, ενώ όσο ανεβαίνουν ηλικιακά η πυραμίδα στενεύει, άρα τα παιδιά λιγοστεύουν κι όσο εξειδικεύεται η προπόνηση σε μεγαλύτερες πλέον ηλικίες τα παιδιά προπονούνται για να παίξουν.ath7

Φεύγοντας, λοιπόν, λίγο από το θεωρητικό-ακαδημαϊκό επίπεδο παρακάτω αναφέρονται κάποιες πρακτικές συμβουλές προς τους προπονητές, που είναι καλό να τις ακολουθούνε γιατί κάνουν τη δουλειά τους πιο εύκολη, πιο αποδοτική, είναι ακίνδυνοι και χρήσιμοι για τα παιδιά, κι οι γονείς είναι ή πρέπει να είναι ευχαριστημένοι, όπως κι οι παράγοντες της ακαδημίας. Οι συμβουλές αυτές είναι προϊόν της βιβλιογραφίας καταρχήν, της γνώσης πώς δουλεύουν οι ακαδημίες στις αναπτυγμένες ποδοσφαιρικά χώρες, αλλά και της 15χρονης ενασχόλησής μου με το παιδικό ποδόσφαιρο, τόσο σε προπονητικό, όσο και σε ερευνητικό επίπεδο.

• Γνώση των χαρακτηριστικών των παιχτών ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο
• Ανάλογο ασκησιολόγιο!!!
• Ευχάριστο κλίμα πάντα
• Κατανόηση των προβλημάτων, των παιχτών κυρίως
• Συνεννόηση με το ιατρικό team
• Ειδικά για τις μικρές ηλικίες: η νίκη δεν είναι πάντα αυτοσκοπός. Χρειάζεται όμως εκπαίδευση όλων για να το δεχθούν αυτό. Πλεονέκτημα η μακροχρόνια παραμονή στην ίδια ομάδα.
• Καθορισμός στόχων ανά ηλικία, επίπεδο, ομάδα
• Kαλή σχέση/απόσταση με τους γονείς
• Στις μικρές ηλικίες πολύ άσκηση και λιγότερη κουβέντα. Μιλάμε άδικα κι ανούσια
• Δικαιοσύνη
• Προσωπικό Παράδειγμα
• Συμμετοχή στην προπόνηση και σαν παίχτης (επίδειξη κινήσεων για κάθε θέση)
• Στις ομάδες υποδομών ειδικά, τουλάχιστον 20΄ κανονικού παιγνιδιού σε κάθε προπόνηση
• Πάντα προθέρμανση κι αποθεραπεία και στους αγώνες (πάνω από 9-10 ετών)
• Πολυπλευρικότητα για τους παίχτες…Εκμάθηση πολλών θέσεων

Τελειώνοντας με το κομμάτι αυτό πρέπει να πω πως εδώ προκύπτουν δύο φιλοσοφικού τύπου θέματα-ερωτήματα για τους προπονητές. Τα παρακάτω:

• Αν δεν μπορούμε να είμαστε χρήσιμοι, τουλάχιστον να μην είμαστε επικίνδυνοι!!!
• Προηγείται το σύστημα που θέλουμε να εφαρμόσουμε και διαλέγουμε για αυτό τους κατάλληλους παίχτες ή ανάλογα με τους παίχτες που έχουμε χρησιμοποιούμε το σύστημα που τους ταιριάζει και μπορούν να παίξουν???

Κάθε προπονητής πρέπει να τα σκεφτεί κι ειδικά το πρώτο θέμα στο οποίο αναφέρθηκα και παραπάνω. Είναι πολύ σημαντικό να μην είμαστε επικίνδυνοι για τα μικρά παιδιά. Το τι λέμε, το τι κάνουμε, πώς το λέμε όλα αυτά αποτυπώνονται στα παιδιά, τα οποία συνεχώς μας αξιολογούν. Και πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι τα παιδιά είναι οι πιο αδέκαστοι κι αντικειμενικοί κριτές, γιατί κρίνουν μόνο με βάση αυτά που βλέπουν, κι όχι με πολιτικά, φιλικά ή άλλου τύπου κριτήρια.

Σίγουρα ο στόχος σε μια ακαδημία ποδοσφαίρου-εκτός λίγων εξαιρέσεων επαγγελματικών ομάδων-είναι ή πρέπει να είναι η άθληση κι η χαρά των παιδιών σε συνδυασμό με την εκμάθηση των βασικών αρχών του ποδοσφαίρου. Παράλληλα όμως είναι κι όσο γίνεται καλύτερη αξιοποίηση κι ανάπτυξη των παιδιών που θεωρούνται ή είναι «ταλέντα». Τι είναι όμως το ταλέντο; Σύμφωνα με τις έρευνες το ταλέντο σε οποιοδήποτε άθλημα κι ιδιαίτερα στο ποδόσφαιρο είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Δεν είναι πλέον αυτό που πιστεύαμε παλιά κάποιο παιδί που είναι τεχνικά πολύ καλό. Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα τέσσερις κατηγορίες παραγόντων συνθέτουν αυτό που λέμε ’’ταλέντο’’.ath8

Αυτοί οι παράγοντες διαπλέκονται κι αλληλεπιδρούν και είναι η προϋπόθεση για μεγιστοποίηση της απόδοσης. Αφού λοιπόν ανακαλύψουμε ένα ταλέντο το επόμενο και πιο δύσκολο κι επίπονο στάδιο είναι η μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθηθεί ώστε το ταλέντο να γίνει ολοκληρωμένος παίχτης υψηλού επιπέδου. Οι βασικές αρχές αυτής της αξιοποίησης του ταλέντου φαίνονται στο παρακάτω σχήμα:ath9

Το τρίτο σημαντικό στοιχείο που παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη κι αξιοποίηση ενός ταλέντου είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτό μεγαλώνει και κινείται. Το περιβάλλον αυτό αποτελείται από την οικογένειά του, το σχολείο του και την ακαδημία στην οποία προπονείται, όπως φαίνεται και στο σχήμα:ath10

Στις αναπτυγμένες ποδοσφαιρικά χώρες του εξωτερικού, για να ελέγξουν ακριβώς το περιβάλλον αυτό, αφού ελέγχουν πλήρως το ταλέντο και τη μεθοδολογία αξιοποίησης, φιλοξενούν τα παιδιά-ταλέντα και τους γονείς πολλές φορές μέσα στις εγκαταστάσεις τους, όπου τους προσφέρουν διαμονή, σίτιση, εκπαίδευση και κοινωνικές σχέσεις με άλλα παιδιά.

Όλοι λοιπόν οι προηγούμενοι παράγοντες πρέπει να προσφέρουν στο παιδί ταλέντο: ΕΠΙΒΙΩΣΗ-ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ-ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ-ΚΑΘΟΡΙΣΜΟ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΔΙΑΛΟΓΟ-ΜΟΡΦΩΣΗ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ-ΕΛΕΓΧΟ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ-ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ-ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ, ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΕΥΦΥΪΑΣ (ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ) ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ, και τότε αν υπάρχουν όλα αυτά τα στοιχεία η αθλητική κοινωνία θα μπορεί να απολαμβάνει, όχι πλέον ένα ταλέντο, αλλά ένα ολοκληρωμένο ποδοσφαιριστή που θα επιβεβαιώνει όλους εμάς που επιμένουμε να ασχολούμαστε με το Βασιλιά των σπόρ.ath11

Περνώντας τώρα στο δεύτερο μέρος της εισήγησης κι αφορά στην επιστημονική παρακολούθηση κι υποστήριξη των παιδιών που παίζουν ποδόσφαιρο, θα ασχοληθώ κυρίως με τον προαγωνιστικό έλεγχο. Πριν δηλαδή αρχίσει το μικρό παιδί να κάνει προπονήσεις πρέπει να είναι όλοι σίγουροι και κυρίως οι γονείς κι ο προπονητής ότι δεν διατρέχει κανένα κίνδυνο. Αυτός ο προαγωνιστικός έλεγχος αφορά κυρίως στην κλινική εξέταση των παιδιών, τον απεικονιστικό έλεγχο, τον εργαστηριακό και βιοχημικό έλεγχο. Αναλύοντας κάθε κατηγορία χωριστά και ξεκινώντας από την κλινική εξέταση ο παρακάτω πίνακας μας δείχνει τι ακριβώς πρέπει να ελέγχουμε:

Επιμένοντας περισσότερο στο Δείκτη Μάζας Σώματος, θα έλεγα ότι είναι πολύ εύκολο με μια ζυγαριά και μια μετροταινία να δούμε την κατανομή λίπους στο σώμα του παιδιού, κι αυτό μας δίνει πολλές πληροφορίες για την επιβάρυνση που μπορεί να δεχθεί ένα παιδί.
Ο Απεικονιστικός έλεγχος περιλαμβάνει μια ακτινογραφία θώρακος, μια αξονική ή μαγνητική τομογραφία και είναι πολύ χρήσιμος ιδιαίτερα αν προϋπήρχαν τραυματισμοί στο παιδί.
Ο Εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει μια Γενική Εξέταση Αίματος, ώστε να αξιολογηθούν η αιμοσφαιρίνη (Hb), ο αιματοκρίτης (Ht), τα λευκά αιμοσφαίρια (WBC), τα αιμοπετάλια (PLT). Όλοι αυτοί οι δείκτες μας δείχνουν αν υπάρχει κάποιο είδος αναιμίας, οπότε πρέπει να γίνουν παρεμβάσεις για να διορθωθεί.
Τέλος, ο Βιοχημικός έλεγχος περιλαμβάνει:
-Έλεγχο του Σακχάρου, που μας δείχνει πιθανό διαβήτη.
- Έλεγχο της Ουρίας, που σχετίζεται με την καλή λειτουργία των νεφρών.
- Έλεγχο των Ηλεκτρολυτών, που μας αποκαλύπτουν την σωστή διατροφή του παιδιού και την καλή λειτουργία των κυττάρων.
-Τέλος, έλεγχο των Τρανσαμινασών SGOT- SGPT που μας δείχνουν την σωστή λειτουργία του συκωτιού.
Υπογραμμίζω εδώ πως παρόλο που και οι αρμόδιοι των ακαδημιών θα πρέπει να επιμένουν γι’ αυτές τις εξετάσεις, κυρίως υπεύθυνοι είναι οι γονείς γιατί σε πολύ λίγες ακαδημίες είναι υποχρεωτικές όλες αυτές οι εξετάσεις, οι γονείς όμως δε θα πρέπει να είναι σίγουροι για το παιδί τους αν είναι πραγματικά σε θέση να επιβαρύνει τον οργανισμό του ή κινδυνεύει; Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις παιδιών που μετά από τέτοιες εξετάσεις βρέθηκε ότι δεν πρέπει να λαμβάνουν μέρος σε οργανωμένες προπονήσεις γιατί κινδυνεύει ακόμα κι η ζωή τους. Τελειώνοντας αυτή την ενότητα πρέπει να επισημανθεί η αναγκαιότητα παρουσίας γιατρού σε κάθε προπόνηση κι αγώνα παιδιών για να είναι όλοι ήσυχοι ότι κι αν συμβεί μπορεί να αντιμετωπισθεί άμεσα κι υπεύθυνα.
Τελειώνοντας αυτή την εισήγηση και θέλοντας να τονίσω την ουσία όλων των παραπάνω σε ένα σχήμα θα επεσήμανα τα εξής, κυρίως απευθυνόμενος στους προπονητές:


Όπως φαίνεται και παραπάνω, η προπόνηση στο Παιδικό Ποδόσφαιρο πρέπει να είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ από αυτή των ενηλίκων, από άποψη έντασης, διάρκειας, επιβάρυνσης, αντικειμένων. Επίσης, πρέπει όλοι οι προπονητές να ξέρουμε το κάθε παιδί ΓΙΑΤΙ έρχεται στο γήπεδο. Αυτό θα μας αποκαλύψει πολλούς και διαφορετικούς λόγους, από τη θέληση κάποιου παιδιού να φτάσει ψηλά ποδοσφαιρικά ως την απλή διασκέδαση και ξεκούραση ή την επιθυμία απλώς να βρίσκεται εκτός σπιτιού. Τέλος, εμείς οι προπονητές πρέπει να έχουμε συναίσθηση για το ποιους ακριβώς προπονούμε. Οι περισσότερες ακαδημίες είναι σίγουρα ομάδες επιπέδου μαζικού αθλητισμού με κάποιες εξαιρέσεις παιδιών που μπορούν να φτάσουν λίγο ψηλότερα κι ακόμα λιγότερα ή και καθόλου παιδιά που μπορούν να παίξουν ποδόσφαιρο σε πολύ υψηλό επίπεδο. Είναι υποχρέωσή μας να δουλέψουμε με κάθε κατηγορία χωριστά και μαζί και να προσφέρουμε σε κάθε παιδί αυτό που περιμένει και μπορεί να πάρει από το ποδόσφαιρο. Αλλά πρέπει κι εμείς οι προπονητές να κάνουμε μια φιλοσοφική αναζήτηση γιατί είμαστε στο χώρο αυτό και τι περιμένουμε από αυτόν. Είναι μόνο οι οικονομικοί λόγοι; η αγάπη για τα παιδιά; Η επιθυμία μας να είμαστε κάπου ηγέτες; Το μεράκι μας μόνο; Βρίσκοντας το γιατί ο καθένας για τον εαυτό του θα γίνει σίγουρα και πιο αποδοτικός για τα παιδιά.
Άφησα τελευταίο ένα πολύ μεγάλο ζήτημα: Προπονώντας τα παιδιά για να γίνουν ποδοσφαιριστές πρέπει να τα εκπαιδεύουμε ώστε να γίνουν αρχικά καλοί φίλαθλοι. Μαθαίνοντας το παιγνίδι μέσα πάντα από το «ευ αγωνίζεσθαι» μαθαίνουν να σέβονται τον αντίπαλο, να εκτιμούν την ήττα όσο και τη νίκη και να δίνουν το παράδειγμα και όταν είναι μικρά, αλλά κυρίως όταν ενηλικιωθούν για να εξαλειφθούν επιτέλους τα φαινόμενα βίας που λαμβάνουν χώρα στο χώρο του ποδοσφαίρου-σε όλα τα επίπεδα δυστυχώς-και με τραγικές συνέπειες πολλές φορές, όπως πρόσφατα στο Ηράκλειο Κρήτης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από τα παιδιά που θα περάσουν από τα χέρια μας, ελάχιστα ή κανένα μπορεί να μη γίνει ποδοσφαιριστής υψηλού επιπέδου, όλα όμως μπορούν να γίνουν καλοί φίλαθλοι.
Κλείνοντας την εισήγησή μου θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους ανθρώπους του ’’ourboys.gr’’ για την τιμή που μου έκαναν να παρουσιάσω αυτή την εισήγηση, ελπίζοντας ότι φώτισα κάποιες πτυχές και βοήθησα κάποιους ανθρώπους να γίνουν καλύτεροι και πιο αποδοτικοί στην αέναη προσπάθεια που κάνουν να βελτιωθεί το ΠΑΙΔΙΚΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ και στην Ελλάδα, και σε κάποια χρόνια να απολαμβάνουμε κι εμείς πολλά Ελληνόπουλα να παίζουν όχι μόνο στις ελληνικές ομάδες αλλά και στο εξωτερικό. Ας προσπαθήσουμε όλοι, από το πόστο του ο καθένας, να γίνουν τα παιδιά αυτά ο κανόνας κι όχι οι φωτεινές εξαιρέσεις, όπως είναι σήμερα.
Ευχαριστώ και πάλι και είμαι πάντα στη διάθεσή σας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρ. Σωτηρόπουλος, Ευαγ. Μπεκρής, (2007), Προπονησιολογία Ποδοσφαίρου, Αθήνα.
Αθανασόπουλος Λ., (2007), Η επίδραση των μεθόδων διδασκαλίας αθλητικών δραστηριοτήτων, κι ιδιαίτερα του ποδοσφαίρου στην ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων σε παιδιά ηλικίας 10-12 ετών, Διδακτορική διατριβή, Αθήνα.
Αυγερινός Θ., (2000), Διδακτική και μεθοδική της αθλητικής αγωγής, Αθήνα.
Van Rossum J.H.A. & Wijbenga D., (1993), Soccer scills technique tests for youth players: Construction and implications. Department of psychology, Faculty of Human Movement sciences, Free University, Amsterdam, the Nederlands.
Schreiner P., (2004), Coordination, Agility and speed training for soccer, Reedswain DVD. Sahalke

Δρ. Αθανασόπουλος Λάμπρος

Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Δ/θμιας Εκπαίδευσης,

Προπονητής Ποδοσφαίρου UEFA Β

Προπονητής Άγιαξ Ταύρου

Διδάκτωρ Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών,

Επιστημονικός συνεργάτης ΤΕΦΑΑ Πανεπ. Αθηνών

e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.